Tramlijn 11: Melkmarkt – Berchem v.v.

tram 11 onderweg cogels osylei april 2019

Tramlijn 11 in Antwerpen is een van de meest geliefde en meest besproken tramlijnen van de stad. Niet vanwege haar lengte of spectaculaire eindpunten, maar omdat ze een stukje stad verbindt dat nergens anders op lijkt: van het bruisende Centraal Station door de elegante Diamantwijk, langs de iconische Cogels-Osylei richting Berchem Station. Het is een lijn met karakter — en een lijn die Antwerpenaren missen wanneer ze er niet is.

Geschiedenis Tramlijn 11

Oorspronkelijk was lijn 11 een omnibusdienst van de Antwerpse Grote Markt naar de Zurenborg-wijk. Bij de elektrificatie van het tramnet aan het begin van de twintigste eeuw werden sporen gelegd en werd de lijn gaandeweg verlengd tot Eksterlaar in Deurne.

Van het einde van 1964 tot 1 januari 1965 reed lijn 11 van het Centraal Station tot Eksterlaar. Daarna werd de route uitgebreid tot de Melkmarkt, nadat tramlijn 16 (Melkmarkt–Luchtbal) werd opgeheven.

lijn 11 Antwerpen Korte Koepoortstraat – 1969, in 1972 veranderde de rijrichting van deze lus, vandaar dat deze tram nu verkeerd lijkt te rijden ten opzichte van de huidige situatie. Overigens wordt de rijrichting bij de heropening weer de situatie zoals deze was voor 1972.

De lijn had zo een traject dat dwars door de historische en residentiële kern van de stad liep: van de Melkmarkt via het Centraal Station, door de Provinciestraat en Ommeganckstraat, langs de Dageraad- en Draakplaats, over de Cogels-Osylei naar Berchem Station.

Recente geschiedenis, na 2012

Op 1 september 2012 werd lijn 11 ingekort tot het traject Melkmarkt – Berchem Station. Het vervallen deel van de route naar Eksterlaar werd overgenomen door de nieuwe tramlijn 9. Door deze inkorting verloor de lijn haar buitenwijkkarakter, maar won ze aan herkenbaarheid als compacte stadsverbinding.

Tegelijkertijd werd ook de rijfrequentie verminderd. De lijn bleef wel een vertrouwde constante in het Antwerpse straatbeeld, herkenbaar aan haar rode lijnnummer, en later turkoois na de kleurwijziging in 2007.

In 2015 vervoerde lijn 11 bijna twee miljoen reizigers. Dat cijfer zegt iets over hoe diep de lijn verankerd zat in het dagelijkse stadsritme.

Onderbreking 2022–2026

Jarenlang was lijn 11 een vertrouwde verbinding tussen Berchem Station, Zurenborg (Cogels-Osylei), het Centraal Station en het historische centrum (Melkmarkt). Tot de werken begonnen die langer duurden dan iedereen had gedacht.

Eind 2022 werd de stadslus gesloten voor de heraanleg van de sporen ter hoogte van de Melkmarkt. Daardoor werden haltes als Jezusstraat, Sint-Jacob, Sint-Katelijne en Melkmarkt niet meer bediend. Vervolgens startten ook werken aan de Lange Nieuwstraat en de Korte Nieuwstraat.

Op 13 maart 2023 volgde de volledige onderbreking: door werven in de Ommeganckstraat en daarna de Cogels-Osylei kon tramlijn 11 ook op het resterende traject niet langer rijden. De tramexploitatie op de volledige lijn werd buitenspel gezet in afwachting van de afronding van de werven.

De heraanleg van de Cogels-Osylei was al lang noodzakelijk. Men was zelfs genoodzaakt om de snelheid ter plekke te beperken tot 10 km/u in afwachting van de werken.

Werken aan de Cogels Osylei waar tram 11 straks weer zal rijden.

Actuele situatie en heropening in 2026

Het verwachte herstartmoment van tramlijn 11 is, onder voorbehoud, 4 mei 2026. Dat is tegelijk met de sluiting van de premetro tunnel onder de Schelde door waardoor de lijnen van linkeroever tot aan halte Opera niet operationeel zullen zijn. Lijn 11 zal dan een stukje opvangen omdat passagiers bijvoorbeeld het advies krijgen de veerpont te nemen. Vanaf de Schelde is het ongeveer tien minuten lopen naar de tramhalte Melkmarkt.

Het volledige traject ziet er dan opnieuw als volgt uit:

Halteplan tramlijn 11 Antwerpen

Belangrijke haltes

Melkmarkt – eindhalte in het historische stadscentrum, vlakbij de Grote Markt.
Rooseveltplaats / Centraal Station – druk overstappunt voor reizigers van en naar de trein.
Provinciestraat / Ommeganck – hart van een levendige stadswijk ten oosten van de spoorwegberm.
Dageraadplaats – gezellig plein in de Seefhoek/Borgerhout.
Draakplaats – Voormalige stelplaats van de tram.
Berchem Station – zuidelijke eindhalte met treinaansluiting.

Materieel

Op lijn 11 reden traditioneel niet-gekoppelde PCC-trams. Slechts heel uitzonderlijk reed er een HermeLijn of een Albatros. Historisch gezien was de kenkleur van de lijnfilm altijd rood geweest. Sinds 27 oktober 2007 heeft lijn 11 turkoois als kleur, met witte tekst.

Na de heropening verwacht De Lijn de lijn in te zetten met modernere voertuigen — HermeLijnen en de nieuwe CAF-trams. De PCC is daarmee grotendeels verleden tijd op deze lijn, hoewel liefhebbers hopen op incidentele inzet.

Tramlijn 11 de Korte Nieuwstraat naar de Korte Koepoortstraat op 20 augustus 2011 – Door Voogd075 – Eigen werk, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16206248

Dienstregeling

De Lijn heeft als plan om een 7,5 minutendienst te lanceren voor overdag. 8 trams per uur moeten de tramlijn bedienen en de passagiers brengen waar ze zijn moeten. Volgens de dienstregeling start de allereerste tram weer op 4 mei in alle vroegte vanaf Rooseveltplaats in de richting van Berchem om 04.38 uur. Vanaf Berchem vertrekt de eerste tram op die dag om exact 5:00 uur om 20 minuten later te arriveren op de Melkmarkt.

Realtime vertrektijden beginpunten van tramlijn 11 (vanaf 4 mei 2026)

Berchem Perron 14

Melkmarkt

Toekomst van Tramlijn 11 voor de stad Antwerpen

De terugkeer van tramlijn 11 markeert meer dan een technische heropening — het is de afsluiting van een bouwperiode die het hart van de lijn volledig vernieuwd heeft. De Cogels-Osylei ligt er opnieuw bij, de sporen zijn vervangen, en de stadslus is heraangelegd.

Er bestaan plannen om lijn 11 in de toekomst verder door te trekken richting de luchthaven van Antwerpen in Deurne, via de Diksmuidelaan — een traject dat vroeger al door tramlijn 16 werd bediend. Of en wanneer dit realiteit wordt, is nog onbekend.

Wat zeker is: voor reizigers vanuit Berchem en Zurenborg, en voor bezoekers die het Centraal Station als vertrekpunt nemen, is de terugkeer van lijn 11 een van de beste mobiliteitsnieuwtjes van 2026.

Ontdek Antwerpen in je mailbox!

⬅️ Ontvang dit gratis ebook
Antwerpen ontdekken met de tram
inclusief tramplattegrond mei 2026.

📩 Direct in je mailbox!